Yutkunma Güçlüğü (Disfajiyle) - Randevuya Hazırlık

Yutkunma güçlüğü (disfajiyle) nedir, sebepleri, belirtileri ve tedavisi nasıldır?

Yutkunma güçlüğü, yiyeceklerin veya içeceklerin ağzınızdan midenize gitmesinin daha fazla çaba ve zaman gerektirmesidir. Yutkunma güçlüğü canınızı da acıtabilir. Bazı durumlarda kişi hiç yutkunamaz.

Ara sıra yaşanan yutkunma güçlüğü, önemsenecek bir durum değildir. Bazen sadece çok hızlı yediğinizde veya yiyecekleri doğru düzgün çiğnemediğinizde olur. Ancak sürekli var olan yutkunma güçlüğü, tedavi edilmesi gereken ciddi bir sorundur.

Yutkunma güçlüğü her yaşta olabilir ama yetişkinlerde daha sık rastlanır. Yutkunma güçlüğünün sebepleri ve tedavisi kişiden kişiye değişebilir.

Disfajiyle (yeme güçlüğü) ilişkili belirtiler ve semptomlar şöyledir:

  • Yutkunurken acı
  • Yutkunamama
  • Yiyeceklerin boğaza, göğse veya göğüs kemiğinin arkasına sıkıştığı hissi
  • Ağzın sulanması
  • Boğukluk
  • Regürjitasyon (yemeğin kişinin ağzına sıvı şeklinde geri dönmesi)
  • Sık görülen kalp yanması
  • Boğaza yiyeceklerin asitlerinin veya kendisinin geri dönmesi
  • Beklenmedik kilo kaybı
  • Yutkunurken öksürme veya öğürme

Bebeklerde ve çocuklarda yutkunma güçlüğü belirtileri şunlardır:

  • Yemek veya beslenme sırasında dikkat eksikliği
  • Beslenme vaktinde çocuğun bedeninin gerilmesi
  • Farklı tatlarda yemekleri yemeyi reddetme
  • Uzun süren yemekler veya emzirmeler (30 dakika veya daha uzun)
  • Emzirme sorunları
  • Ağızdan sıvı veya yiyecek gelmesi
  • Beslenme veya yemek sırasında öksürme veya öğürme
  • Yemek veya beslenme sırasında kusma veya tükürme
  • Nefes almakla yeme ve içmeyi bir arada yapamama
  • Kilo kaybı veya büyümenin, kilo almanın yavaş olması
  • Sık zatürre

 

  • Tıkanma. Çocuk yemek sırasında tıkanırsa hemen ambulans çağırın. Eğer boğazınıza bir şey takıldığı için yutkunamıyorsanız hemen en yakın acile gidin.
  • Tekrarlanan sorunlar. Hafif ya da ara sıra görülen yutkunma güçlüğü genelde endişelenecek bir durum değildir. Ancak yutkunma güçlüğü yutak kanseri gibi ciddi hastalıkların belirtisi olabilir. Yutkunma güçlüğüne kilo kaybı, öğürme veya kusma eşlik ediyorsa doktorunuza danışın.
  • Çocuklar. Çocuğunuzda yutkunma güçlüğü olduğundan şüpheleniyorsanız, çocuğunuzun doktoruyla görüşün. Sizi beslenme veya yutkunma bozukluğu konusunda bir uzmana yönlendirebilir.

Yutkunma çok basit bir hareket gibi görünebilir; yiyeceği ısırır, çiğner ve yutarsınız. Ama bu basit harekete 50 çift kas ve sinir eşlik eder.

Yutkunduğunuzda diliniz yiyeceği gırtlağınızdan aşağı iter. Kas kasılmaları hemen yiyeceği farenksten, gırtlağınızın altından yemek borusunun tepesine iter. Sonra yiyecek soluk borunuzdan yemek borunuza, boğazınızla midenizi birleştiren boruya geçer. Yemek borunuzun tepesinin altındaki yuvarlak kas şeritleri mide asitlerinin çıkmasını engellerken, açılıp kapanarak yiyeceğin geçmesini sağlar. Yemek borunuzun duvarındaki kas, yiyeceği midenize doğru iter.

Sorun olduğunda

Yutkunma güçlüğü bu mekanizmanın herhangi bir yerinde bir sorun çıktığında başlar.

Yutkunma güçlüğü birkaç durumdan kaynaklanır ve bunların hepsi birkaç kategoride toplanabilir:

Yemek borusunun tıkanması

Yemek borusunun tıkanması, boruya yiyecek yapışması veya gırtlağınıza yahut göğsünüze takılması demektir.

  • Achalasia: Yemek borusunun altındaki kasların yemeği mideye geçirecek biçimde açılıp kapanamamasıdır. Yemek borusunun duvarındaki kaslar da genellikle gevşektir. Bu durum henüz mide içeriğiyle birleşemeyen yiyeceğin öğürülmesine, bazen yemeğin boğaza geri çıkmasına sebep olur.
  • Yaşlanma: Yaşla birlikte yemek borusu kasları gerginliğini ve yemeği mideye itecek koordinasyonu kaybetmeye başlar. Ancak sürekli yutkunma güçlüğünde doktora danışılmalıdır, çünkü her zaman yaşınıza bağlı bir sorun olmayabilir.
  • Yaygın spazmlar: Bu sorun genelde, yutkunduktan sonra yemek borusunun yüksek basınçla birden fazla ve koordinasyonsuz kasılmasına sebep olur. Yaygın spazmlar, yemek borunuzun alt kısmındaki istemsiz kasları etkileyen nadir bir durumdur. Kasılmalar kesik kesiktir ve zamanla daha kötüye gidebilir.

·         Yemek borusunda daralma. Yemek borusunun daralması, büyük lokmaların takılmasına sebep olur. Daralma dokunun zarar görmesinden kaynaklanır; genellikle reflü hastalığından veya tümörlerden.

·         Yemek borusu tümörleri. Yemek borusunda tümör olduğunda yutkunma güçlüğü şiddetle artar.

·         Yabancı maddeler. Bazen yiyecek, mesela büyük bir et parçası veya başka bir şey gırtlağınıza veya yemek borunuza takılır. Yiyecekleri iyice çiğnemekte güçlük çeken ve takma dişleri olan yaşlılarda yemek borusuna veya gırtlağa yiyecek takılması sık görülür. Çocuklar da minik nesneleri yutmaya kalkışabilirler; iğne, bozuk para, minik oyuncaklar gibi. Nesne yemek borusuna takılıp kalabilir.

·         Yemek borusu yüzüğü. Yemek borusunun alt kısmında bulunan bu ince alandaki daralma, yiyeceklerin sıkışmasına sebep olabilir.

·         Gastroözofageal Reflü Hastalığı. Reflü yüzünden, mide asitlerinin yemek borusuna çıkmasıyla yemek borusu dokularının zarar görmesi, spazmlara veya yemek borusunun alt kısmının daralmasına sebep olur ve yutkunmayı zorlaştırır.

·         Eozinofilik yemek borusu. Eozinofil denen hücrelerin yemek borusunda toplanması anlamına gelen bu durum yutkunma güçlüğü başlatabilir. Yiyecek alerjisiyle ilişkilendirilir ama genelde hiçbir sebep bulunamaz.

·         Deri sertleşmesi. Bu hastalık, kabuksu bir dokunun oluşmasıdır ve dokuların sertleşmesine yol açar. Yemek borusunun alt büzgen kaslarını gevşetebilir, yemek borunuza asit çıkmasına sebep olabilir ve gastroözofageal reflü hastalığındaki semptomların ve komplikasyonların oluşmasına yol açabilir.

·         Radyasyon terapisi. Bu kanser tedavisi, yemek borusunun inflammasyonuna ve zedelenmesine yol açar ki bu da yutkunma güçlüğü yaratır.

Orofaringeal yutkunma zorluğu

Sinirleriniz ve kaslarınızla ilgili bazı sorunlar, gırtlak kaslarınızı gevşetebilir ve yiyeceklerin ağzınızdan gırtlağınıza, oradan yemek borusuna geçmesini zorlaştırır. Yutkunmaya çalıştığınızda tıkanabilir, öğürebilir veya öksürebilirsiniz. Yiyecekler veya sıvılar nefes borunuza veya burnunuza geliyormuş gibi hissedebilirsiniz. Orofaringeal yutkunma zorluğunun sebepleri şunlar olabilir:

Nörolojik bozukluklar: Parkinson hastalığı, MS, çocuk felci sonrası sendromları, kasların beslenememesi gibi bazı hastalıklar, yutkunma zorluğu sayesinde keşfedilebilir.

·         Nörolojik hasar: Felç, beyin veya omurganın yaralanması gibi ani nörolojik hasarlarda yutkunma zorluğu görülebilir.

·         Farengual divertikül: Gırtlakta, genelde tam yemek borusunun üzerinde oluşan minik bir heybe, yiyecek parçalarını toplar ve yutkunma zorluğuna, öğürtüye, ağız kokusuna ve sürekli gırtlak temizlemeye veya öksürmeye sebep olur.

·         Kanser: Bazı kanserler ve kanser tedavileri yutkunma zorluğuna sebep olur.

Çocuklarda ve bebeklerde yutkunma zorluğu

Çocuk ve bebeklerde yutkunma zorluğunun yaygın sebepleri aşağıdadır:

  • Prematüre doğum veya düşük kiloda doğumdan kaynaklanan gelişim bozuklukları
  • Menenjit veya serebral palsi gibi sinir sisteminde oluşabilecek bozukluklar
  • Yarık dudak veya yarık damak

Sebebi belli olmayan yutkunma güçlüğü

Bazı kişiler hiçbir anatomik sebebi olmayan yutkunma güçlüğü yaşayabilirler. Sebebi açıklanamayan yutkunma güçlüğünde şunlar olabilir:

·         İlaç yutamama. Bazı insanlar hiçbir yutkunma güçlükleri olmamasına rağmen tablet veya ilaç yutamazlar.

·         Gırtlakta kitle. Bazı kişiler hiçbir şey olmamasına rağmen, boğazlarında yabancı bir madde veya kitle varmış gibi hissedebilirler. Stres veya heyecan durumu kötüleştirebilir. Genelde bu rahatsızlık zamanla iyileşir.

 

Aşağıdakiler yutkunma güçlüğü açısından risk faktörleridir:

·         Yaşlanma. Yaşlanmanın getirdiği yemek borusundaki olağan yıpranmadan dolayı, yaşlı kişiler daha fazla risk altındadır.

·         Prematüre doğum. Erken doğan çocuklar gelişimsel bozukluklara daha açıktır ve bunlara mide bağırsak bozuklukları da dâhildir, bunlar yutkunma güçlüğü yaratabilir.

·         Bazı sağlık bozuklukları.Nörolojik bozuklukları veya sinir sisteminde hasar olan kişiler yutkunma güçlüğüne daha yatkındır.

Yutkunma güçlüğü şunlara sebep olabilir:

·         Yetersiz beslenme ve sıvı kaybı.Yutkunma zorluğu yüzünden sizi beslemeye yetecek kadar besin veya sıvı alamayabilirsiniz. Yutkunma güçlüğü olan kişiler yetersiz beslenme ve sıvı kaybı açısından risk altındadırlar.

·         Solunum problemleri. Yiyecek veya sıvı siz yutkunmaya çalışırken soluk borunuza kaçarsa solunum sorunları veya enfeksiyon oluşabilir; sık zatürre veya üst solunum yolu enfeksiyonları gibi.

 

Önce muhtemelen aile doktorunuza veya bir pratisyene görüneceksiniz. Sebebine bağlı olarak doktorunuz sizi bir kulak burun boğaz uzmanına veya sindirim yolları uzmanına (gastroentrolog) ya da sinir sistemi hastalıkları uzmanına (nörolog) gönderecektir.

Randevularınız kısa ve bu konuda soracak çok sorunuz olduğundan, iyice hazırlanmakta fayda vardır. Randevunuza hazırlanmanıza yardım edecek ve doktorunuzun neler isteyeceği hakkında size fikir verecek bilgiler:

Yapabilecekleriniz

·         Randevu öncesi yapmamanız gereken bir şey varsa mutlaka öğrenin. Randevuyu alırken, randevudan önce diyet gibi yapmanız gereken bir şey olup olmadığını öğrenin.

·         Bütün semptomlarınızı bir kâğıda yazın, durumunuzla alakasız gibi görünenler de dâhil olmak üzere.

·         Kendinizle ilgili bilgileri ekleyin, stres yaratabilecek şeyleri ve kısa süre önce yaşantınızdaki değişiklikleri.

·         Aldığınız bütün ilaçların listesini çıkartın,vitaminler, bitkisel ürünler de dâhil olmak üzere.

·         Soracağınız soruları not alın.

Doktorla vaktiniz sınırlıdır, bu yüzden sorularınızı listelerseniz vaktinizi boşa harcamamış olursunuz. Sorularınızı en önemliden en önemsize doğru yazın ki vaktiniz biterse hazırlıklı olabilesiniz.

Yutkunma güçlüğü hakkında doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular:

·         Hastalığımın ya da semptomların sebebi ne olabilir

·         Semptomlara ya da bu duruma sebep olabilecek başka şeyler de var mıdır

·         Sizce hastalığım geçici mi sürekli mi

·         Ne tür tahlillere ihtiyacım var Bu tahliller özel bir hazırlık gerektiriyor mu

·         Ne tür tedaviler var Siz ne önerirsiniz

·         Tedavinin yan etkileri var mı

·         Bana önerdiğiniz tedavinin alternatifi var mı

·         Başka hastalıklarım da var. Hepsiyle nasıl başa çıkacağım

·         Yemem veya yememem gereken şeyler var mı

·         Bana verebileceğiniz bir broşür vs. var mı Hangi web sitelerine bakmamı önerirsiniz

Doktorunuza sormaya hazırlandığınız soruların dışında, randevu sırasında anlamadığınız bir şey olursa mutlaka sorun.

Doktorunuz ne yapacak

Doktorunuz muhtemelen size bir dizi soru soracak. Bu sorulara hazırlıklı olursanız konu hakkında daha detaylı konuşamaya vaktiniz olur. Doktorunuz şunları sorabilir:

  • İlk belirtileri ne zaman hissettiniz
  • Belirtiler sürekli miydi, ara ara mı
  • Semptomların şiddeti nedir
  • Semptomlarda iyileşmeye doğru giden bir şey var mı
  • Semptomları kötüleştiren bir şey var mı Nedir Mesela bazı besinleri yutmak daha mı zor
  • Sıvılarda mı zorlanıyorsunuz, katılarda mı yoksa ikisinde birden mi
  • Semptomlar kötüye gidiyor veya sıklaşıyor mu
  • Rahatsızlığınız katı yiyeceklerle başlayıp sonra sıvılarda da mı kendini gösterdi
  • Şimdi yemek yerken daha fazla mı çiğniyorsunuz yoksa iyice minik parçalara mı bölüyorsunuz
  • Semptomlarınızı iyileştirmek için hiç yiyecekleri çıkartmak zorunda kaldınız mı
  • Yiyecekleri çıkarttıysanız veya kustuysanız hiç kan veya siyahlık gördünüz mü
  • İstemeden kilo verdiniz mi
  • Ağrınız var mı
  • Düzenli olarak ne kadar alkol tüketiyorsunuz
  • Sigara içiyor musunuz

Bu arada yapabilecekleriniz

Randevunuzu beklerken yiyeceklerinizi daha yavaş ve daha iyi çiğneyebilirsiniz. Eğer soruna kalp yanması veya reflü de eşlik ediyorsa, daha küçük porsiyonlar yemeye ve yatmadan evvel yemek yememeye özen gösterin. Eczanelerden edinebileceğiniz antasitler de sorunu çözebilir.

Doktorunuz önce sizi muayene eder ve yutkunma güçlüğünüzün sebeplerini bulmak için birtakım tahliller ister.

Doktorunuz şu tahlilleri isteyebilir:

  • Baryumlu röntgen: Bu röntgen için baryum solüsyonu içersiniz. Baryum yemek borunuzu kaplar ve röntgenin daha belirgin çıkmasını sağlar. Doktorunuz yemek borunuzun şeklini görebilir ve kaslarının işleyişini anlayabilir. Doktorunuz ayrıca yemek borusundaki kasların nasıl çalıştığını iyice görebilmek veya baryumlu solüsyonun belirleyemeyeceği bir tıkanıklığı bulabilmek için size baryumla kaplı bir tablet veya katı yiyecek verebilir.
  • Endoskopi. Endoskop denen ince, esnek ve ışıklı bir alet yemek borunuzu görebilmek için gırtlağınızdan aşağı indirilir. Doktorunuz ayrıca buruna yerleştirilen minik ışıklı bir boruyla fiber optik endoskopik yutkunma değerlendirmesi de yapabilir. Bu doktorunuzun, siz yutkunduğunuzda neler olduğunu görmesini sağlar.
  • Yemek borusu kas tahlili. Bu tahlilde minik bir boru yemek borunuza sarkıtılır ve baskı kayıt cihazına bağlanır. Böylece siz yutkundukça oluşan kas büzülmeleri görülebilir.

 

Yutkunma güçlüğünün tedavisi genellikle hastalığın tipine ve sebebine göre değişir:

Orofaringeal yutkunma güçlüğü

Bu teşhiste, doktorunuz sizi muhtemelen tahlil için bir boğaz uzmanına veya nöroloğa, yutkunma için de konuşma terapistine gönderecekti. Terapide şunlar yapılabilir:

  • Egzersiz: Bazı egzersizler yutkunma kaslarını koordineli çalıştırmaya veya yutkunma refleksini tetikleyen sinirleri yeniden uyarmaya yarayabilir.
  • Yutkunma yöntemleri öğrenme: Ayrıca yutkunmayı başarabilmek için yiyeceği ağzınıza doğru biçimde yerleştirmek veya vücudunuzu ve başınızı yutkunmaya yardımcı olacak şekilde tutmak gibi basit yöntemler öğrenebilirsiniz.

Özofagusla (yemek borusuyla) ilişkili yutkunma güçlüğü

ler arasında şunlar olabilir:

  • Yemek borusunu genişletme: Daralan yemek borusunu açmak için, doktorunuz, ucunda özel bir balon olan bir endoskop kullanır ve bununla yemek borunuzu yavaşça esnetir, yahut yemek borusuna esnek bir tüp sokar.
  • Ameliyat: Yemek borusunda herhangi bir tümör veya bir cep oluşmuşsa, yemek borunuzun temizlenip açılması için ameliyat olmanız gerekebilir.
  •  İlaç: Gastroözofageal Reflü Hastalığıyla ilişkili yutkunma güçlüğü, yemek borusundaki daralma giderildikten sonra ağızdan alınan ilaçlarla iyileştirilebilir. Bu ilaçları uzun bir süre almanız gerekebilir.

Yemek borusuyla ilişkili spazmlarınız varsa, ama Gastroözofageal Reflü Hastalığı yoksa ve yemek borunuz normal görünüyorsa, yemek borunuzu gevşetmek ve rahatsızlığı gidermek için ilaç kullanmak zorunda kalabilirsiniz.

Şiddetli yutkunma güçlüğü

Eğer yutkunma güçlüğü yüzünden yeterince besin ve sıvı alamıyorsanız, doktorunuz şunları tavsiye edebilir:

  • Özel sıvı diyetleri. Bunlar sıvı kaybını engeller ve kilonuzun sağlıklı bir seviyede kalmasını sağlar.
  • Tüple beslenme. Çok şiddetli yutkunma güçlüklerinde, yemek borusunun düzgün işlemeyen bölümünü baypas etmek için beslenme tüpüne ihtiyaç duyabilirsiniz.

Hastalıkla başa çıkma ve destek alma

Yutkunma güçlüğüyle baş etmek çok zorlu olabilir. Hastalık, arkadaşlarınızla veya ailenizle olan ilişkinizi, işteki verimliliğinizi veya yaşam kalitenizi etkileyebilir.

Bir terapistle veya danışmanla konuşmanız, yutkunma güçlüğünün zorluklarıyla baş edebilmenize yardımcı olabilir. Veya herhangi bir destek grubunda anlayış ve destek bulabilirsiniz.

Bu destek gruplarına katılmak istemiyor olabilirsiniz, ama buralar güzel birer bilgi kaynaklarıdır. Grup üyeleri genelde en son tedavi yöntemlerinden haberdardır ve kendi deneyimlerini paylaşmaya eğilimlidir. Bu tür gruplarla ilgileniyorsanız, doktorunuz oturduğunuz bölgede sizin için uygun bir yer tavsiye edebilir.

Yutkunma güçlüğü, sebebi nörolojik hasar veya nörolojik hastalıklar olduğunda, önceden engellenemez, ama ara sıra gelen yutkunma güçlüğünü, yemeğinizi daha yavaş yiyerek ve iyice çiğneyerek azaltabilirsiniz. Gastroözofageal Reflü Hastalığı erken teşhis edilip etkili tedavi uygulanırsa, yemek borusunun daralmasıyla ilgili yutkunma güçlüğü engellenebilir.

Yorumlar